Bàn chân bè và bàn chân bẹt: cách khắc phục các dị tật bàn chân
Trong bài viết này
Đôi chân nâng đỡ bạn suốt cả cuộc đời và làm được những điều đáng kinh ngạc: 26 xương, vô số dây chằng và cơ bắp tạo nên một vòm linh hoạt giúp giảm chấn động và phân bổ trọng lượng cơ thể. Khi sự phối hợp này mất cân bằng, các dị tật như bàn chân bè hoặc bàn chân bẹt sẽ xuất hiện. Chúng nằm trong số những vấn đề bàn chân phổ biến nhất và thường phát triển chậm rãi, âm thầm. Tin vui là: với việc giảm tải có chủ đích, giày dép phù hợp và một chút luyện tập, bạn có thể làm được rất nhiều trong cuộc sống hằng ngày để phòng ngừa hoặc làm dịu các triệu chứng.
Bàn chân bè là gì?
Ở bàn chân bè, vòm ngang phía trước bị hạ thấp, vốn bình thường giữ các xương bàn chân lại với nhau như một cung nhỏ. Phần bàn chân trước giãn rộng ra, và áp lực dồn sang các khớp gốc ngón chân ở giữa thay vì phân bổ đều. Những dấu hiệu điển hình là:
- Đau hoặc cảm giác nóng rát ở phần bàn chân trước, đặc biệt sau khi đứng lâu
- chai sần hoặc vết chai dày lên dưới gan bàn chân trước
- cảm giác như đang giẫm lên một “viên sỏi cứng”
- giày trở nên rộng hơn và có vết hằn ở hai bên
Bàn chân bè thường là giai đoạn khởi đầu của các dị tật khác. Nếu áp lực dồn lệch lâu dài, ngón chân cái có thể nghiêng ra ngoài và hình thành vẹo ngón chân cái (hallux valgus). Các ngón chân cong queo như móng vuốt cũng là một hậu quả có thể xảy ra – điều cần lưu ý về ngón chân hình búa và cách khắc phục thực sự được trình bày trong bài viết riêng.
Bàn chân bẹt là gì?
Bàn chân bẹt liên quan đến vòm dọc bên trong, tức là cung trải dài từ gót chân đến gốc ngón chân cái. Khi cung này hạ thấp, bàn chân lăn vào trong nhiều hơn khi đi. Nếu vòm biến mất hoàn toàn, người ta gọi đó là bàn chân bẹt hoàn toàn. Ở trẻ em, một vòm phẳng trong những năm đầu đời thực ra hoàn toàn bình thường và thường tự điều chỉnh theo thời gian.
Những dấu hiệu điển hình của bàn chân bẹt là đôi chân mệt mỏi, nặng nề, đau ở mặt trong bàn chân và đế giày bị mòn không đều. Bàn chân bè và bàn chân bẹt thường xuất hiện cùng nhau, khi đó người ta gọi là bàn chân bè-bẹt.
Vì sao dị tật bàn chân xuất hiện?
Hiếm khi chỉ có một nguyên nhân duy nhất, thường là nhiều yếu tố tác động cùng lúc:
- Cơ bàn chân yếu do công việc chủ yếu ngồi và giày dép nâng đỡ
- giày chật hoặc gót cao làm bó chặt các ngón chân và gây áp lực lên vòm
- thừa cân, dồn nhiều tải lâu dài lên các vòm
- quá tải do đứng lâu, đi nhiều trên nền cứng hoặc tập thể thao cường độ cao
- một yếu tố di truyền với mô liên kết yếu hơn
- độ ổn định dây chằng giảm dần theo tuổi tác
Cách khắc phục trong cuộc sống hằng ngày?
Dị tật bàn chân không phải lúc nào cũng có thể đảo ngược hoàn toàn, nhưng bạn có thể tăng cường cơ bắp, làm dịu triệu chứng và làm chậm quá trình tiến triển.
Tập thể dục cho bàn chân và đi chân trần
Biện pháp tự thực hiện hiệu quả nhất là luyện tập có chủ đích. Hãy thử những bài tập đơn giản này nhiều lần mỗi tuần:
- Kéo khăn: Đặt một chiếc khăn trên sàn và dùng các ngón chân kéo nó về phía mình.
- Nhặt viên bi: Dùng các ngón chân gom các vật nhỏ rồi đặt xuống.
- Dựng vòm bàn chân: Khi đứng, hãy thử “rút ngắn” bàn chân bằng cách nâng vòm lên mà không co quắp các ngón chân.
- Nhón gót: Từ từ nhón lên các đầu ngón chân rồi hạ xuống một cách có kiểm soát.
Việc đi chân trần thường xuyên trên các bề mặt thay đổi như cỏ, cát hoặc sỏi cũng kích hoạt các cơ nhỏ ở bàn chân, vốn thường hầu như không được vận động khi mang giày.
Giày dép phù hợp
Giày nên đủ rộng ở phía trước để các ngón chân có chỗ, và có đế dẻo, không quá mỏng. Gót giày rất cao dồn trọng lượng lâu dài lên phần bàn chân trước và làm dễ phát sinh bàn chân bè. Ngoài ra hãy chú ý đến độ vừa vặn: giày bó chặt không chỉ thúc đẩy dị tật mà còn gây vết hằn và chai sần. Nếu da gót chân của bạn đã bắt đầu nứt nẻ, bạn sẽ tìm thấy sự trợ giúp trong bài viết về gót chân nứt nẻ và nẻ da.
Lót giày và giảm tải
Khi có triệu chứng rõ rệt, lót giày được điều chỉnh riêng có thể nâng đỡ vòm và giảm các điểm áp lực đỉnh. Một miếng đệm gọi là pelotte đặt dưới giữa bàn chân giúp nâng vòm ngang bị hạ thấp lên một cách có chủ đích. Những dụng cụ hỗ trợ như vậy nên được điều chỉnh bởi người có chuyên môn, vì lót giày không vừa vặn có thể hại nhiều hơn lợi.
Đừng quên chăm sóc
Dị tật làm thay đổi cách áp lực phân bổ lên da, vì thế thường hình thành nhiều chai sần và vết chai hơn. Chăm sóc bàn chân thường xuyên, thoa kem và cẩn thận giảm bớt chai sần giúp giữ da mềm mại. Vì giày chật, ẩm ướt đồng thời tạo điều kiện cho nhiễm trùng, nên đáng để xem qua những mẹo hiệu quả nhất chống nấm chân.
Khi nào nên gặp chuyên gia?
Các triệu chứng nhẹ có thể tự xử lý tốt. Tuy nhiên, đau dai dẳng, dị tật rõ ràng đang trở nên trầm trọng hơn, cảm giác tê hoặc khó khăn khi đi lại thì trong trường hợp nghi ngờ nên được bác sĩ kiểm tra. Một phòng khám chỉnh hình có thể thăm khám bàn chân kỹ lưỡng và đề xuất các biện pháp phù hợp. Bạn càng can thiệp sớm, cơ hội tránh được các tổn thương về sau càng lớn.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Bàn chân bè có thể tự hồi phục không? Một vòm ngang đã hạ thấp thường không thể đưa hoàn toàn về trạng thái ban đầu. Tuy nhiên, qua việc tập thể dục cho bàn chân kiên trì, giày dép tốt và giảm tải trọng lượng, bạn có thể tăng cường cơ bắp, làm dịu triệu chứng và làm chậm rõ rệt quá trình tiến triển.
Sự khác biệt giữa bàn chân bẹt và bàn chân bẹt hoàn toàn là gì? Ở bàn chân bẹt, vòm dọc bên trong bị phẳng đi nhưng vẫn còn. Ở bàn chân bẹt hoàn toàn, vòm đã hạ thấp hoàn toàn, khiến toàn bộ gan bàn chân chạm đất. Bàn chân bẹt được xem là giai đoạn khởi đầu của bàn chân bẹt hoàn toàn.
Lót giày có thực sự giúp ích chống dị tật bàn chân không? Lót giày được điều chỉnh tốt có thể nâng đỡ vòm, phân bổ các điểm áp lực đỉnh và làm dịu cơn đau. Tuy nhiên chúng không thay thế được việc luyện tập cơ bàn chân. Chúng phát huy tác dụng tốt nhất khi kết hợp với tập thể dục cho bàn chân và giày dép phù hợp, và nên được điều chỉnh bởi người có chuyên môn.
Đi chân trần có hợp lý với bàn chân bẹt không? Có, đi chân trần ở mức độ vừa phải trên nền tự nhiên, thay đổi sẽ kích hoạt các cơ nhỏ ở bàn chân và có thể nâng đỡ vòm. Khi đau nhiều hoặc dị tật rõ rệt, bạn nên tăng tải từ từ và trong trường hợp nghi ngờ hãy tham khảo ý kiến trước.
